Các chuyên gia phân tích thị trường nhận định rằng năm nay sẽ là một giai đoạn then chốt đối với các công ty AI tư nhân, đặc biệt là OpenAI – đơn vị tiên phong sở hữu ChatGPT, khi các nhà đầu tư bắt đầu chuyển hướng sự chú ý từ tăng trưởng quy mô sang khả năng sinh lời. Trong một báo cáo công bố vào ngày 20/1, Deutsche Bank đã đưa ra nhận định sắc bén rằng đây sẽ là một năm mang tính chất “được ăn cả, ngã về không” đối với những doanh nghiệp có mô hình kinh doanh cốt lõi chỉ xoay quanh việc cung cấp các mô hình AI.
“OpenAI đặc biệt đối mặt với rủi ro cao, bởi lẽ dường như công ty vẫn chưa thể định hình một mô hình kinh doanh khả thi nhằm bù đắp mức chi phí vận hành khổng lồ, ước tính lên tới 9 tỷ USD trong năm ngoái và có thể chạm mốc 17 tỷ USD trong năm nay,” các nhà phân tích Adrian Cox và Stefan Abrudan từ Deutsche Bank đã chỉ rõ.
Theo đánh giá của họ, trong số khoảng 800 triệu người dùng hàng tuần được ước tính, “chỉ một tỷ lệ rất nhỏ” thực sự là khách hàng trả phí. Trong khi đó, OpenAI đã cam kết đầu tư vào các dự án trung tâm dữ liệu với tổng giá trị gây choáng váng, lên tới 1,4 nghìn tỷ USD, một con số đặt ra nhiều câu hỏi về khả năng tài chính dài hạn.
Theo một bài viết trên blog của Giám đốc Tài chính Sarah Friar, doanh thu của OpenAI đã vượt mốc 20 tỷ USD trong năm ngoái, một sự tăng trưởng vượt bậc so với con số 6 tỷ USD ghi nhận vào năm 2024. Công ty được kỳ vọng sẽ tiến hành đợt phát hành cổ phiếu lần đầu ra công chúng (IPO) vào cuối năm nay hoặc đầu năm 2027, một sự kiện được giới đầu tư theo dõi sát sao.
OpenAI đã ký kết nhiều thỏa thuận chiến lược với các đối tác công nghệ lớn như Nvidia, Microsoft và nhiều đơn vị khác, đồng thời huy động được hàng chục tỷ USD vốn đầu tư, qua đó có thể đạt mức định giá khoảng 500 tỷ USD. Cuối năm ngoái, công ty tiếp tục nhận thêm 22,5 tỷ USD từ SoftBank, bổ sung vào 40 tỷ USD mà tập đoàn đầu tư này đã cam kết trước đó, củng cố đáng kể nguồn lực tài chính.
Dù đã thiết lập quan hệ hợp tác sâu rộng với nhiều “ông lớn” trong lĩnh vực hạ tầng đám mây, lợi thế cạnh tranh của OpenAI vẫn bị đánh giá là “tương đối mỏng” khi đặt cạnh các đối thủ quy mô lớn hơn – những công ty sở hữu chiến lược AI được hậu thuẫn bởi nền tảng kinh doanh vững chắc ở các mảng khác. Các nhà phân tích nhận định rằng “con đường đi đến thành công của OpenAI dường như đang ngày càng bị thu hẹp”, cho thấy thách thức nội tại ngày càng lớn.
“Áp lực sẽ không ngừng gia tăng khi công ty tiến gần hơn tới thời điểm IPO, được đồn đoán sẽ diễn ra vào đầu năm 2027 và có thể đạt mức định giá trên 1.000 tỷ USD,” hai nhà phân tích Cox và Abrudan đã nhấn mạnh, cho thấy sự kỳ vọng và áp lực khổng lồ.
Một đòn giáng mạnh khác đối với OpenAI đã xảy ra vào ngày 12/1, khi Apple đưa ra quyết định chiến lược sử dụng công nghệ của Google để tích hợp vào các sản phẩm AI của mình, thay vì OpenAI. Tiếp đó, vào ngày 16/1, OpenAI đã thông báo kế hoạch thử nghiệm quảng cáo trong ChatGPT – một động thái mà nhà sáng lập Sam Altman từng mô tả vào năm 2024 là “phương án cuối cùng” cho mô hình kinh doanh của công ty, cho thấy sự thay đổi đáng kể trong chiến lược.
Theo Dimitri Zabelin, chuyên gia phân tích nghiên cứu đầu tư cấp cao phụ trách mảng AI và an ninh mạng tại PitchBook, những diễn biến này đánh dấu một giai đoạn mới cho các nhà phát triển mô hình nền tảng, khi “sự giám sát của nhà đầu tư chuyển dịch từ quy mô sang lợi nhuận, hoặc ít nhất là những cải thiện đáng tin cậy về hiệu quả kinh tế trên mỗi đơn vị”, phản ánh một sự thay đổi cơ bản trong kỳ vọng thị trường.
Đối thủ cạnh tranh Anthropic, được thành lập bởi một nhóm cựu nhân viên của OpenAI, cũng đang được đồn đoán nhắm tới việc niêm yết cổ phiếu ra công chúng, thậm chí có thể diễn ra ngay trong năm nay, tăng thêm áp lực cạnh tranh trên thị trường.
Zabelin cũng chỉ ra rằng các công ty này đang hưởng lợi từ những “cơn gió thuận” về mặt pháp lý, đặc biệt khi họ ngày càng được tích hợp sâu rộng vào hoạt động của các chính phủ cả trong và ngoài nước thông qua các sáng kiến AI quốc gia, tạo ra một lợi thế chiến lược.
Giới quan sát thị trường đang kỳ vọng Cục Dự trữ Liên bang Mỹ (Fed) sẽ chuyển sang một lập trường ôn hòa hơn về lãi suất, mặc dù những lo ngại về sự can thiệp vẫn tiếp tục gây ra biến động. Theo S&P Global, điều này có thể tiếp tục thúc đẩy dòng vốn đầu tư vào AI tạo sinh, bất chấp những lo ngại về nguy cơ hình thành bong bóng công nghệ.
Tuy nhiên, các nhà phân tích của Deutsche Bank vẫn tỏ ra hoài nghi sâu sắc. “Sẽ gần như không thể để các công ty độc lập quy mô nhỏ có đủ khả năng chi trả cho chi phí tính toán ngày càng tăng của các mô hình AI phức tạp,” họ nhận định một cách thẳng thắn.
Họ không loại trừ khả năng các công ty như Perplexity và nhiều cái tên khác sẽ phải “về chung nhà” với các “ông chủ hạ tầng số” lớn trước khi năm nay kết thúc. Anthropic có thể là một ngoại lệ đáng chú ý, nhờ vào tốc độ đốt tiền chậm hơn so với OpenAI, sản phẩm đặc biệt được ưa chuộng trong cộng đồng lập trình viên và các doanh nghiệp sẵn sàng chi trả, cùng với một mô hình định giá linh hoạt hơn, tạo ra một lợi thế cạnh tranh riêng biệt.
Khi cơn khát lợi nhuận thử thách “đế chế AI” OpenAI
Vào năm 2026, trọng tâm của nhà đầu tư đối với lĩnh vực AI đã có sự chuyển dịch rõ rệt. Giai đoạn 2022–2024 được định hình bởi cuộc đua về quy mô: công ty nào sở hữu mô hình lớn hơn, thu hút nhiều người dùng hơn, và gọi được nhiều vốn hơn sẽ được đánh giá cao. Tuy nhiên, khi bước sang năm 2026, thước đo chính đã chuyển sang khả năng tạo ra dòng tiền bền vững. OpenAI – biểu tượng của làn sóng AI hiện tại – cũng không còn được miễn trừ trước câu hỏi thực tế và cấp bách: liệu mô hình kinh doanh của họ có đủ sức nuôi nổi chi phí hoạt động khổng lồ hay không.
Vấn đề cốt lõi không nằm ở doanh thu, mà là chi phí tính toán tăng vọt. Mặc dù OpenAI đã ghi nhận tốc độ tăng trưởng doanh thu rất nhanh, nhưng tốc độ “đốt tiền” còn nhanh hơn do chi phí huấn luyện và vận hành các mô hình ngày càng lớn. Điều này phơi bày một nghịch lý cố hữu của AI nền tảng: càng thông minh, càng phổ biến thì chi phí suy luận và hạ tầng càng phình to. Điều này đặt ra một câu hỏi chiến lược lớn về việc liệu AI nền tảng có thể thực sự trở thành một ngành kinh doanh độc lập, hay chỉ là một “tính năng” được trợ giá bởi các tập đoàn công nghệ lớn có nguồn lực dồi dào.
Lợi thế cạnh tranh của OpenAI đang được đánh giá lại một cách nghiêm túc. Việc Apple lựa chọn công nghệ AI của Google, hay động thái OpenAI phải cân nhắc đưa quảng cáo vào ChatGPT, đều cho thấy vị thế “không thể thay thế” của công ty không còn chắc chắn như trước. Lợi thế của OpenAI chủ yếu đến từ nguồn vốn khổng lồ và năng lực tính toán vượt trội, chứ chưa hẳn là một “hào lũy” kinh doanh sâu sắc và khó sao chép, dễ bị các đối thủ lớn hơn vượt mặt.
IPO không còn được xem là một phần thưởng vinh quang, mà đã trở thành một áp lực nặng nề. Thay vì là đích đến của sự thành công, việc lên sàn giao dịch lại khiến OpenAI bị soi xét gắt gao hơn về hiệu quả sử dụng vốn, biên lợi nhuận và con đường sinh lời dài hạn. IPO có thể trở thành một “bài kiểm tra sức chịu đựng” khắc nghiệt đối với OpenAI, đặc biệt khi kỳ vọng định giá đã bị đẩy lên mức rất cao, tạo ra một gánh nặng tâm lý và tài chính.
Hiện nay, ngành AI đang có dấu hiệu phân hóa mạnh mẽ. Không phải tất cả các công ty AI đều đối mặt với rủi ro như nhau. Anthropic được nhắc đến như một ngoại lệ đáng chú ý nhờ tốc độ đốt tiền chậm hơn, tập trung vào phân khúc khách hàng doanh nghiệp sẵn sàng chi trả, và có mô hình giá linh hoạt. Thị trường đang bước sang giai đoạn chọn lọc người thắng kẻ thua, thay vì tư duy “ai cũng thắng” như trước đây, đánh dấu một sự trưởng thành và khắc nghiệt hơn của ngành.
